Een groot deel van de Noorse inkomsten uit de omvangrijke olieactiviteiten in de Noordzee wordt wereldwijd via Statens Pensjonsfond – Utland (SPU), het Noorse Pensioenfonds – Mondiaal, belegd in aandelen en obligaties. Het fonds, dat in de volksmond de naam “oliefonds” heeft gekregen, heeft gemiddeld een eigendomsbelang van één procent in de mondiale aandelenmarkten. Op die manier heeft Noorwegen haar rechten op een aanzienlijk deel van toekomstige winsten in beursgenoteerde bedrijven over de hele wereld veiliggesteld.
Alleen de opbrengst wordt gebruikt
De Noorse staat gaat niet meer van de olie-inkomsten gebruiken dan de verwachte reële opbrengst van het fonds in de loop van de tijd, die wordt geschat op 4 procent. Daarmee hebben veranderingen op korte termijn in olie- en gasprijzen weinig invloed op het begrotingsbeleid.
Het Noorse Pensioenfonds – Mondiaal is het op een na grootste fonds ter wereld met slechts één eigenaar. De waarde van het fonds aan het eind van het tweede kwartaal van 2009 was NOK 2.385 miljard.
Gematigd risicoprofiel
Het fonds zorgt voor een brede spreiding van zekerheden uit vele landen en heeft een langetermijnperspectief voor beleggingen. Het doel is de maximaal mogelijke opbrengst te verkrijgen tegen een gematigd risico. Op die manier profiteren ook toekomstige generaties zoveel mogelijk van de olierijkdom van het land.
De portefeuille is belegd in ongeveer 8000 bedrijven. Het eigendomsbelang per individueel bedrijf is gemiddeld een procent en bedraagt nooit meer dan 10 procent.
Stabiele, open eigenaar
Dankzij de gezonde vermogensbasis van het fonds en het langetermijnperspectief hoeft het fonds nooit aandelen te verkopen als gevolg van onrust op de markt of in tijden van grote waardedaling. Het fonds dient daarom als een belangrijke, stabiele bron voor bedrijven over de hele wereld.
Het fonds maakt geen deel uit van het Noorse buitenlandse beleid en heeft geen politieke of strategische doelen met beleggingen. Dit wordt benadrukt in de beleggingsstrategie van het fonds, die het belang van een hoge mate van openheid duidelijk maakt. Het fonds scoort hoog op een classificatie van verantwoordelijkheid en openheid van overheidsfondsen die is gepubliceerd door het Peterson Institute for International Economics.
Ethische richtlijnen
Het doel om een bevredigende financiële winst te maken houdt nauw verband met de wens als een verantwoordelijk investeerder op te treden. Hoewel het fonds niet wordt gebruikt om politieke of strategische doelen te bereiken, vindt de Noorse overheid het van doorslaggevende betekenis dat de beleggingen niet aan onethische acties bijdragen of de richtlijnen veronachtzamen. Daarom zijn er ethische richtlijnen voor het fonds opgesteld. Deze zijn met brede politieke steun door het Noorse parlement goedgekeurd.
De Raad voor Ethiek voor het Noorse Pensioenfonds – Mondiaal adviseert het ministerie over de aandelen en obligaties waarin het fonds niet dient te beleggen. Zo mag het fonds bijvoorbeeld niet beleggen in bedrijven die betrokken zijn bij de productie van kernwapens, clusterbommen, landmijnen of biochemische wapens. Bovendien mag het fonds niet betrokken raken bij ernstige schending van de mensenrechten of ernstige milieuverontreiniging.
Positieve impact
Het fonds heeft zich teruggetrokken uit diverse bedrijven die arbeids- en mensenrechten systematisch hebben ondermijnd. Door zijn bemoeienissen met dergelijke bedrijven te staken heeft Noorwegen een helder signaal afgegeven dat het land de schending van arbeidsrechten niet steunt.
Tegelijkertijd is duidelijk dat het fonds goede mogelijkheden heeft positieve invloed uit te oefenen op bedrijven en branches als het gaat om arbeids- en mensenrechten. Een speciaal team bij de Norges Bank, de Noorse Bank, werkt daarom fulltime om de 8000 bedrijven in de portefeuille van het fonds aan te moedigen om onder meer het gebruik van kinderarbeid en milieuverontreiniging te vermijden.