Voor ontwikkelingslanden met een grote behoefte aan investeringen is een zekere schuldenlast een normale en natuurlijke situatie. Als leningen worden gebruikt voor investeringen die in sociaal-economisch opzicht gezond zijn, kan een stijgende schuldenlast leiden tot een snellere economische en sociale ontwikkeling van een land. Buitenlands kapitaal, waaronder leningen, is van groot belang geweest voor de industrialisering van tal van rijke landen in de wereld en ook voor de ontwikkeling van vele landen met een middeninkomen.
Desalniettemin is een zware schuldenlast voor veel arme landen een groot probleem. Dit probleem heeft meerdere oorzaken en wordt deels veroorzaakt door omstandigheden van buitenaf, zoals dalende of onstabiele grondstofprijzen, gestegen olieprijzen en andere economische schokken. Ook factoren in sommige ontwikkelingslanden zelf, zoals een eenzijdige industriële sector, falend economisch beleid en slecht bestuur, hebben sterk bijgedragen tot de schuldenproblematiek. Een niet te beheersen schuldenlast leidt tot problemen op de betalingsbalans, bindt toekomstige inkomsten, schept een onstabiel investeringsklimaat en legt beslag op de toch al schaarse overheidsmiddelen. De meeste landen met een zware schuldenlast liggen in Afrika. Voor deze landen vormen de schulden een ernstige belemmering voor hun economische en sociale ontwikkeling.
Daarom is een aantal internationale initiatieven ontplooid om de schuldenlast van ontwikkelingslanden te verlichten. Noorwegen speelt hierin een actieve rol. Deze initiatieven staan beschreven in het Actieplan voor Schuldverlichting en Ontwikkeling, dat in het voorjaar van 2004 werd gepresenteerd en brede steun heeft gekregen in de Noorse volksvertegenwoordiging.
De meeste schulden van ontwikkelingslanden aan Noorwegen worden kwijtgescholden. Noorwegen was het eerste land dat aankondigde de schulden van de armste landen voor 100 procent kwijt te schelden. Noorwegen is het enige land dat schuldverlichting geeft zonder te korten op het budget voor ontwikkelingshulp of de schuldverlichting als ontwikkelingshulp te melden aan het OECD.
Noorwegen heeft een belangrijke rol gespeeld bij de totstandkoming van het Zwaar verschuldigde landen (HIPC) initiatief. We steunen het multilaterale schuldverlichtingsinitiatief (MDRI) van de G8-landen om de schulden van de armste landen aan internationale financieringsinstellingen kwijt te schelden. Noorwegen zet zich ervoor in dat de schuldverlichting die via de HIPC wordt geboden zo omvangrijk mogelijk is, zonder dat dit ten koste gaat van de overige bijdragen aan ontwikkelingssamenwerking. Verder wil Noorwegen dat rijke landen de teruglopende inkomsten van multilaterale ontwikkelingsinstellingen als gevolg van schuldverlichting compenseren, zodat een en ander niet tot verminderde ontwikkelingshulp leidt. Indien de G8-landen niet tegemoetkomen aan hun belofte om instellingen als de Wereldbank “dollar for dollar” te compenseren, zullen de armste landen zelf met een deel van de rekening voor hun eigen schuldverlichting blijven zitten in de vorm van verminderde financiële steun van de bank in de toekomst. Noorwegen wil deze situatie samen met gelijkgestemde landen zien te voorkomen.
Het HIPC-initiatief verlicht de schuldenlast van zo’n 40 van de armste landen met ongeveer tweederde. Het totale bedrag aan schuldverlichting is erg hoog, misschien wel USD 50 miljoen. Deze middelen kunnen nu besteed worden aan armoedebestrijding, gezondheidszorg en onderwijs. Na de volledige kwijtschelding van schulden wordt van de landen die profiteren van het HIPC-initiatief verwacht dat zij 2 procent van hun BNP aan schuldenaflossing besteden en 8 procent aan de sociale sector. Door het multilaterale schuldverlichtingsinitiatief zullen in eerste instantie de schulden van 18 van de armste landen aan de International Development Association (IDA) van de Wereldbank, de Afrikaanse bank en het IMF worden kwijtgescholden. Zodra andere landen aan de eisen van het multilaterale schuldverlichtingsinitiatief voldoen, zullen ook zij voor een dergelijke kwijtschelding in aanmerking kunnen komen. De landen die profiteren van het schuldverlichtingsinitiatief, zullen een zeer beperkte schuldenlast overhouden die veel lager dan gemiddeld is voor ontwikkelingslanden.